مسجد جامع اصفهان :   

مسجد جامع اصفهان در شیوه خراسانی بنیاد نهاده شد و بعدها در شیوه رازی فضاهایی به آن اضافه شد  در زمان سلجوقیان طرح شبستان ستون دار آن به چهار ایوانی بدل گشت همچنین گنبد خانه ای در جنوب مسجد به دستور خواجه نظام الملک وزیر ملکشاه سلجوقی در سال 473 (قرن پنجم هجری ) ساخته شد که به گنبد نظام الملکی شهرت یافت  دهانه این گنبد 15 متر می باشد و به روش ترکین ساخته شده است  گوشه سازی این گنبد ترمبه پتکانه است  پس از گذشت چند سال (481 هجری قمری) در ضلع شمالی مسجد نیز گنبدی به دستور تاج الملک وزیر بعدی سلجوقیان بنا گردید که به گنبد تاج الملکی معروف شد  گنبد تاج الملک که در رقابت با

گنبد نظام الملک ساخته شد پلان آتشکده ای دارد و گنبد تشریفاتی است  این کنبد خانه بسیارزیباست و آجر کاری آن به ویژه در گوشه سازی گنبد  و کتیبه ها شاهکار هنر اسلامی است  این گنبد از نوع دو پوسته پیوسته است که پوسته بیرونی آن  {{خاکی }} ((تخم مرغی)) است  (به همین علت به گنبد خاگی نیز معرف است )

نکته : در گنبدهای دو پوسته : پوسته بیرونی (گنبد بیرونی ) را {{ خود }} و گنبد درونی را {{ آهیانه }} می گویند    گنبدهای دو پوسته بر دو نوع هستند :

1 : گنبدهای دو پوسته که فاصله بین دو پوسته آن کم است

2: گنبد دو پوسته گسسته که فاصله بین دو پوسته آن زیاد است

 

  در قرن ششم هجری ابتدا ایوان جنوبی معروف به (صفه صاحب ) در جلوی گنبد نظام الملک بنا گردید و پس ازآن ایوان سه گانه شمالی معروف  به (صفه درویش ) غربی معروف به (ایوان استاد ) وشرقی معروف به (ایوان شاگرد) به مسجد افزوده شد و بدین ترتیب تغییر شکل محسوسی در بنا پدید آمد

در زمان سلطان محمد خدا بنده (از پادشاهان دوره ایلخانی در قرن هشتم هجری ) در شمال ایوان غربی شبستان کوچکی بنا شد که مهمترین قسمت آن محراب گچبری بسیاری زیبایی اثر استاد ( حیدر ) معروف به محراب اولجایتو می باشد

 از دیگر بناهایی که به مسجد جامع اصفهان اضافه گشت (دارالشتاء ) یا شبستان زمستانی میباشد . این شبستان که طاقهای آن به شکل خیمه است در پشت ایوان غربی  و در زمان تیموریان ( قرن نهم هجری قمری) بنا گردیده است

در دوره فرمانروایی آق قویونلوها ( اواخر قرن نهم هجری ) نیز دو مناره بر روی ایوان جنوبی این مسجد بنا شد  همچنین در دوره صفویه شبستانی در غرب ایوان جنوبی ساخته شد که به شبستان چهلستون شاه عباسی معروف است . این مسجد در کل چهارصد و هفتاد طاق : نه محراب : چهار ایوان : دو گنبد و دو مناره دارد..